«Шетел тілдері мен әдебиеті мұғалімдерін дайындау» білім беру бағдарламасының жетекшісі – Утегалиева Бибигүл Бурхановна, аға оқытушы, магистр.
БІЛІМ БЕРУ БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ ТАРИХЫ, ДАМУЫ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ
М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университетінде «Шетел тілдері мен әдебиеті мұғалімдерін дайындау» білім беру бағдарламасының қалыптасуы мен дамуы 1962 жылдан бастап қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде жүзеге асырылып келеді. Бағдарламаның эволюциясы Қазақстан Республикасындағы шетел тілдерін оқыту жүйесінің қалыптасу кезеңдерін көрсетеді және даярлау бағыттарының жүйелі түрде кеңеюімен, білім беру мазмұнының жаңғыртылуымен, ғылыми-педагогикалық әлеуеттің нығаюымен сипатталады.
М. Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті педагогикалық институттың құқықтық мұрагері ретінде дәстүрлі түрде педагог кадрларды даярлауға бағытталған. Осы тұрғыда шетел тілдері мұғалімдерін даярлау бағыты өңірдің ішкі білім беру қажеттіліктерімен қатар, сыртқы әлеуметтік-экономикалық факторларға байланысты стратегиялық бағыттардың біріне айналды.
1960–1970 жылдар: ғылыми-педагогикалық мектептің қалыптасуы
1962 жылы Г.И. Стамбекованың жетекшілігімен ағылшын тілі кафедрасы құрылды. Кафедра құрамына Л.И. Черкашина, И.Я. Девятова, Д.Ш. Есенғалиева, М.А. Хамитова және басқа оқытушылар кірді. Кейінгі жылдары кафедра елдің жетекші жоғары оқу орындарының түлектерімен толықтырылып, белсенді түрде дамыды: Б.И. Лихобабин, Л.С. Кириллова, М.И. Палатов, Л.А. Копистко, М.В. Чечетко, К.А. Хабибуллина. Осы кезеңнің өзінде бағыттың одан әрі дамуын қамтамасыз еткен кадрлық әлеуеттің негізі қаланды.
1966–1967 оқу жылында ұжымға А.С. Зыбина, Т.В. Ли, Е.А. Утешева, Т.И. Нурушева, Г.П. Нуралина, Н.П. Невкина, Н.К. Алехина қосылды. Бұл оқытушылар 1972 жылы құрылған шетел тілдері факультетінің негізгі құрамын қалыптастырды. 1970-жылдары кафедра Кеңес Одағының басқа жоғары оқу орындарынан келген мамандармен толықты: Б.Г. Буксбаум, Г.В. Симакова, Н.М. Ларшина, Н.А. Махнева, бұл ғылыми және әдістемелік бағыттардың кеңеюіне ықпал етті.
1972 жылы шетел тілдері факультетінің ашылуы мамандар даярлауды институционалдандырудың маңызды кезеңі болды. Факультетте ағылшын, неміс, француз және испан тілдері оқытылды. Факультеттің алғашқы деканы кең лингвистикалық көзқарасымен ерекшеленген М.И. Палатов болды.
Факультет құрамында бірнеше кафедра жұмыс істеді:
- ағылшын тілінің фонетикасы мен грамматикасы кафедрасы;
- ағылшын филологиясы кафедрасы;
- екінші шетел тілі кафедрасы.
Әртүрлі жылдары кафедраларды Л.С. Кириллова, Л.И. Копистко, Е.А. Утешева, М.В. Чечетко, Н.А. Кушкенбаев, А.Г. Абуханова, М.К. Бисималиева, Н.П. Невкина, И.М. Минина, Н.Д. Дивина-Осипьян, А.Е. Ниязова, С.И. Кадырғалиева, Г.Н. Кисметова басқарды.
1980–2000 жылдар: ғылыми бағыттардың және әдістемелік базаның дамуы
Бұл кезеңде ғылыми мектептің нығаюы және шетел тілдерін оқыту әдістемесінің дамуы жүзеге асты.
Елеулі үлес қосқандар:
- М.В. Чечетко — 70-тен астам ғылыми еңбектің авторы, салыстырмалы әдебиеттану және оқыту әдістемесі саласының зерттеушісі, оқытуда драматизацияны қолдану тәсілдерінің авторы;
- Т.В. Ли — педагогика ғылымдарының кандидаты, шетел тілдерін оқыту әдістемесінің маманы, Санкт-Петербург педагогикалық ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі;
- М.К. Бисималиева — филология ғылымдарының докторы, филология ғылымының дамуына зор үлес қосқан.
- А.Г. Абуханова – филология ғылымдарының кандидаты, доцент.
Кафедраның дамуына елеулі үлес қосқан педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент Кисметова Галия Нагибудаевна — оқу-ғылыми үдерісті ұйымдастырудың тәжірибелі маманы. Оның ғылыми жетекшілігімен 85-тен астам магистрант даярланып, магистрлік диссертацияларын сәтті қорғады.
Г.Н. Кисметова 1991 жылы А.С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтын тәмамдаған. Жалпы еңбек өтілі 40 жылды құрайды. 2005 жылы Самара мемлекеттік педагогикалық университетінде 13.00.08 «Кәсіби білім берудің теориясы мен әдістемесі» мамандығы бойынша диссертация қорғап, ғылым кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 2006 жылы қайта аттестациядан өтіп, Қазақстан Республикасының ғылым кандидаты ғылыми дәрежесі берілді. 2007 жылы Қазақстан Республикасы Жоғары аттестациялық комиссиясының шешімімен доцент ғылыми атағы берілді.
2005–2018 жылдары аралығында Г.Н. Кисметова «Шетел тілдері» кафедрасын басқарды. Осы кезеңде ол білім беру бағдарламаларының стратегиялық дамуын қамтамасыз етіп, оқу-әдістемелік және ғылыми-зерттеу жұмыстарын үйлестірді, сондай-ақ халықаралық және жоғары оқу орындары арасындағы ынтымақтастықты нығайтты. Ол өзін жауапты әрі талапшыл басшы ретінде көрсете білді, кәсіби ұжымды қалыптастырып, білім беру сапасының жоғары стандарттарын сақтауға және қолайлы академиялық орта құруға ықпал етті.
Кадр даярлауда көп жылдық тәжірибесі бар оқытушылар маңызды рөл атқарды: Т.И. Нурушева, Н.А. Махнева, Н.М. Ларшина, П.З. Бужумова, С.К. Бикенова және басқалар. Іргелі лингвистикалық дайындық пен практикалық бағытталған оқытуды үйлестіруге негізделген тұрақты ғылыми-әдістемелік дәстүр қалыптасты.
2000 жылдар: жаңғырту және интернационалдандыру
2000-жылдардың басы білім беру қызметін белсенді жаңғыртумен сипатталады. 2003 жылы өңір үшін аудармашылар даярлауды қамтамасыз еткен аударма теориясы мен практикасы кафедрасы құрылды. Сол жылы «Шетел тілі: екі шетел тілі» мамандығы бойынша магистратура ашылды.
Магистрлік бағдарламаларды әзірлеуге Г.Н. Кисметова, А.Г. Абуханова, М.В. Чечетко, С.С. Кулмагамбетова, В.С. Зубков қатысты. Кредиттік оқыту технологиясын енгізу және көпдеңгейлі білім беру жүйесіне (бакалавриат–магистратура) көшу білім беру бағдарламаларының халықаралық стандарттарға сәйкестігін қамтамасыз етті.
Қазіргі кезең (2010–2020 жылдар)
Қазіргі уақытта білім беру бағдарламасы педагог кадрларды даярлаудың серпінді дамып келе жатқан бағыты ретінде қызмет етеді. Профессор-оқытушылар құрамында шамамен 40 маман бар, олардың ішінде PhD докторлары, педагогика және филология ғылымдарының кандидаттары, магистрлер бар. Олардың қатарында: Г.Н. Кисметова, Г.Х. Хажғалиева, В.С. Зубков, Б.А. Мұқашев, С.И. Қадырғалиева, А.Б. Насимуллина, Т.И. Утегалиева, Э.К. Утемисова, Р.Г. Шамғонова, К.М. Шунайбекова және басқалар. Оқытушылардың ғылыми, оқу-әдістемелік және ұйымдастырушылық қызметте үлкен тәжірибесі бар, бұл мамандарды даярлаудың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді.
Білім беру бағдарламасы:
- шетел тілі мұғалімдерін даярлау (бакалавриат, B018);
- шетел тілі педагогтерін даярлау (магистратура, M019).
Білім беру мазмұнына мыналар кіреді:
- теориялық және қолданбалы лингвистика;
- шетел тілдерін оқыту әдістемесі;
- оқытылатын тіл елдерінің әдебиеті;
- аударматану;
- заманауи педагогикалық технологиялар;
- цифрлық білім беру құралдары;
- инклюзивті білім беру.
Оқытушылар мен студенттер ғылыми-зерттеу жұмыстарына белсенді қатысады:
- отандық және шетелдік журналдарда жарияланымдар;
- халықаралық және республикалық конференцияларға қатысу;
- дипломдық және магистрлік зерттеулерге жетекшілік ету;
- әдістеме және филология салаларында ғылыми мектептерді дамыту.
Білім беруді интернационалдандыру аясында:
- студенттер мен оқытушылардың академиялық ұтқырлық бағдарламаларына қатысуы;
- шетелдік жоғары оқу орындары мен ғылыми орталықтармен ынтымақтастық;
- халықаралық білім беру тәжірибелері мен стандарттарын енгізу жүзеге асырылады.
Кафедра дәстүрлеріне шығармашылық оқыту формаларын, соның ішінде драматизацияны қолдану жатады, бұл М.В. Чечетконың және «Вещие сестры», «Эхо» университеттік театрларының қызметімен байланысты.
Студенттер олимпиадаларға, конкурстарға және ғылыми жобаларға белсенді қатысып, кәсіби дайындықтың жоғары деңгейін көрсетеді.
Білім беру бағдарламасы бәсекеге қабілетті шетел тілі мұғалімдерін даярлауға бағытталған, олар:
- кәсіби педагогикалық қызметті тиімді жүзеге асыра алады;
- заманауи білім беру технологияларын қолданады;
- ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді;
- жаһандану жағдайындағы білім беру кеңістігіне бейімделе алады.
Алпыс жылдан астам тарихы барысында білім беру бағдарламасы ағылшын тілі кафедрасынан халықаралық білім беру кеңістігіне интеграцияланған педагог кадрларды даярлаудың кешенді бағытына дейін дамыды.
Отандық шетел тілдерін оқыту мектебінің үздік дәстүрлерін сақтай отырып және заманауи білім беру технологияларын белсенді енгізе отырып, «Шетел тілдері мен әдебиеті мұғалімдерін дайындау» білім беру бағдарламасы Қазақстан Республикасының білім беру жүйесі үшін жоғары білікті мамандар даярлауды қамтамасыз етіп, табысты дамуын жалғастыруда.
